Tran z czego jest i dlaczego budzi ciekawość?

Tran od dawna przyciąga uwagę zarówno specjalistów, jak i osób dbających o zdrowie. To olej pozyskiwany głównie z wątroby ryb dorszowatych, stanowiący bogate źródło witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz nienasyconych kwasów tłuszczowych, co czyni go produktem o wszechstronnym działaniu na organizm człowieka już od XIX wieku [1][2][3][5].

Z czego powstaje tran?

Tran (łac. Oleum Jecoris Aselli) to ciekły tłuszcz o jasnożółtej barwie, uzyskiwany przede wszystkim z wątroby dorsza atlantyckiego i innych ryb rodziny dorszowatych, choć pierwotnie stosowano również tłuszcz wielorybi oraz foki [1][2][3][5]. Pozyskiwanie tranu polega na przetwarzaniu świeżej wątroby ryb za pomocą pary wodnej, kwasów lub ługu, a następnie dokładnym filtrowaniu i schładzaniu. Na tym etapie usuwa się nasycone kwasy tłuszczowe, przez co produkt końcowy zachowuje pożądane wartości odżywcze. Co istotne, tran nie obejmuje oleju z wątroby rekina, gdyż ten cechuje się odmiennym składem [2][3][5].

Z punktu widzenia technologii, kontakt z tlenem powoduje jełczenie oraz degradację cennych witamin, dlatego istotne jest właściwe przechowywanie gotowego produktu [2][3].

Główne składniki i ich rola

Tran wyróżnia się wysokim stężeniem witamin A i D oraz obecnością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 – głównie EPA i DHA [2][3][4]. Witaminy te wspierają wzrost, różnicowanie komórek, prawidłowe funkcjonowanie nabłonka oka, kości i skóry, a także układ immunologiczny i nerwowy [3][4][8]. Kwas oleinowy, oleopalmitynowy oraz gadoleinowy to dodatkowe tłuszcze wpływające na właściwości biologiczne tranu [2][4].

Kwasy omega-3 wspierają odporność, funkcjonowanie mózgu i serca. Witamina D reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową, niezbędną do utrzymania zdrowych kości, natomiast witamina A jest ważna dla zachowania prawidłowego wzroku i funkcji układu odpornościowego [2][3][4][8].

Dlaczego tran budzi ciekawość?

Od stuleci tran uznawany był za środek wzmacniający, tuczący i leczniczy. Szczególną popularność zyskał w medycynie ludowej XIX wieku w terapii reumatyzmu czy gruźlicy [2][3][4][6]. Po 1922 roku, wraz z odkryciem witamin, stał się rekomendowany do zapobiegania krzywicy, tężyczce oraz osteomalacji [2][3][4][6].

Obecnie tran cieszy się zainteresowaniem dzięki udowodnionemu wsparciu odporności, kondycji układu nerwowego, zdrowiu kości, wzroku i skóry [3][4]. Dyskusje wokół korzyści wynikających ze stosowania tranu dotyczą zarówno realnej poprawy zdrowia, jak i skuteczności profilaktyki przeciw niedoborom witamin A, D oraz kwasów tłuszczowych [3][4][8].

Proces powstawania tranu i jego właściwości

Tran wytwarzany jest w procesie obróbki, gdzie główną rolę odgrywa kontrola temperatury i eliminacja nasyconych tłuszczów, co pozwala zachować najważniejsze składniki [2]. Zawiera on wysokie ilości witamin A i D, odkrytych w latach 20. XX wieku, oraz EPA i DHA – kluczowe kwasy omega-3 [2][3].

Świeży produkt wyróżnia wyraźny zapach, lecz nowoczesne metody produkcji umożliwiają eliminowanie nieprzyjemnych walorów organoleptycznych, co wpływa na większą akceptację wśród dzieci i dorosłych [1][3][4].

Stosowanie tranu: historia i nowe trendy

W przeszłości tran wykorzystywany był do zapobiegania ślepocie zmierzchowej i krzywicy – często podawano go dzieciom łącznie z chlebem i solą jako ważny element codziennej profilaktyki zdrowotnej [1][2][6]. Jego obecność w diecie ograniczała niedobory witamin i obniżała ryzyko chorób kości w okresach niedostatku światła słonecznego.

Dziś tran dostępny jest w postaci kapsułek, syropów lub innych form łatwych do spożycia. Nowoczesne preparaty wyróżniają owocowy smak oraz różnorodność receptur, co pozwala na lepsze dostosowanie suplementacji do indywidualnych potrzeb i preferencji, szczególnie u dzieci i osób starszych [1][3][4].

Podstawowe fakty o stosowaniu i bezpieczeństwie

Stosowanie tranu zaleca się głównie w profilaktyce niedoborów witamin A i D oraz kwasów omega-3. Produkt najlepiej przechowywać z dala od światła i tlenu, by nie uległ jełczeniu [2][3]. Częścią nowoczesnej suplementacji jest precyzyjne dawkowanie – tran przyjmowany jest najczęściej w ilościach profilaktycznych przez dzieci lub osoby narażone na braki tych składników [1][3][4].

Ważne jest, aby rozróżniać tran z dorsza od innych olejów rybnych, zwłaszcza z wątroby rekina, które wykazują całkowicie odmienny skład chemiczny [3][5][9].

Źródła:

1. https://wsjp.pl/haslo/podglad/80490/tran
2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Tran
3. https://www.doz.pl/czytelnia/a15466-Tran__wlasciwosci._Czy_tran_wplywa_na_odpornosc
4. https://melisa.pl/porady/czym-jest-tran-na-co-pomaga-czy-jest-zdrowy-kiedy-go-pic/
5. https://leki.pl/poradnik/tran-i-olej-z-watroby-rekina-wszystko-co-powinienes-o-nich-wiedziec/
6. https://sklep.sfd.pl/blog-1/Tran_%E2%80%93_co_to_jest_Wlasciwosci_i_dzialanie-blog3622.html
7. https://www.izielnik.pl/blog/tran-co-to-jest-wlasciwosci-przeciwwskazania
8. https://www.medicare.pl/artykuly/tran-wlasciwosci-lecznicze-zastosowanie-wskazania.html
9. https://www.aptekawsieci.pl/artykuly/tran-wlasciwosci-bezpieczenstwo-komu-pomaga.html
10. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/341154,tran-wlasciwosci-sklad-dawkowanie