Kto testuje na zwierzętach i dlaczego wciąż to robi? Testy na zwierzętach kontynuuje wiele instytucji w Europie i Polsce głównie ze względu na wymogi prawne dotyczące bezpieczeństwa produktów oraz brak w pełni sprawdzonych, alternatywnych metod badawczych. Każdego roku w Unii Europejskiej do takich badań wykorzystuje się nawet 20 milionów zwierząt, a w Polsce kilkaset tysięcy, plasując kraj na 14. miejscu pod względem liczby wykonywanych testów na zwierzętach w UE [2].
Obecna skala i charakter testów na zwierzętach
Skala wykorzystania zwierząt w laboratoriach badawczych jest znacząca. W 2018 roku w Polsce do badań naukowych użyto ponad 153 435 zwierząt różnych gatunków [1]. Myszy stanowią niemal 50% wszystkich zwierząt używanych w laboratoriach europejskich [2], podczas gdy w Polsce w 2018 roku przetestowano ponad 81 tysięcy myszy, blisko 27 tysięcy szczurów oraz niemal 19 tysięcy ryb różnych gatunków [1]. Część testów obejmuje także króliki, norki, bydło, konie, ptaki, a nawet koty i psy [1].
Główne obszary badań to przede wszystkim testy związane z funkcjonowaniem układu nerwowego. W Polsce w 2018 roku ponad 58,7 tysiąca zwierząt było wykorzystywanych do takich doświadczeń [1]. Inne badania obejmują m.in. sprawdzanie reakcji skóry, oczu oraz uszu na różnorodne substancje [1].
Dlaczego testuje się na zwierzętach?
Powody przeprowadzania testów na zwierzętach wynikają przede wszystkim z przepisów unijnych i krajowych. Weryfikacja bezpieczeństwa produktów chemicznych, farmaceutycznych oraz kosmetycznych przed ich wprowadzeniem na rynek stanowi obowiązek ustawowy [1]. W praktyce oznacza to, że nawet produkty kosmetyczne, choć objęte są stopniowo coraz większymi ograniczeniami, wciąż podlegają testom, jeśli nie istnieje wystarczająca ilość alternatywnych metod badawczych [3]. Badania na zwierzętach są także niezbędne w procesie potwierdzania hipotez naukowych dotyczących zdrowia i biologii [1].
Uzasadnienie naukowe testów nie zawsze jest oczywiste – jak wskazują organizacje prozwierzęce, część badań nie znajduje racjonalnego ani etycznego uzasadnienia [2]. Zdarza się, że laboratoria wycofują się z określonych badań pod wpływem presji administracyjno-społecznej [2].
Rola przepisów i wyzwań prawnych
Prowadzenie testów na zwierzętach regulowane jest przez unijne i krajowe przepisy dotyczące ochrony zwierząt oraz bezpieczeństwa produktów [3]. W obszarze Unii Europejskiej obowiązują rygorystyczne normy prawne, które zapewniają wysokie standardy dobrostanu zwierząt, ale jednocześnie wymagają potwierdzenia bezpieczeństwa substancji w badaniach przedklinicznych [3].
Kolejnym ważnym krokiem jest opracowanie i wdrożenie mapy drogowej integrującej tzw. alternatywne metody badawcze w rozporządzeniu REACH. Komisja Europejska planuje zakończyć te pracę do końca 2025 lub początku 2026 roku, realizując politykę „Save Cruelty Free Cosmetics” [3][4]. Jednak pełna funkcjonalność alternatywnych metod w badaniach złożonych wymaga czasu i walidacji na poziomie legislacyjnym oraz naukowym [3].
Alternatywy dla testów na zwierzętach – postęp i ograniczenia
Unia Europejska intensywnie inwestuje w alternatywne metody badawcze (New Approach Methodologies, NAMs). Przez ostatnie dwie dekady Komisja Europejska przeznaczyła na te cele ponad 800 milionów euro oraz sfinansowała przeszło 230 projektów, co jednak nie przekłada się na powszechność ich stosowania w Polsce [2]. Innowacyjne strategie, jak chociażby OECD 497, prezentują wysoką skuteczność – czułość 82–89% i swoistość 85–88% dla przewidywania ryzyka alergii skórnych przewyższają tradycyjne testy na zwierzętach [4].
Jednak pełna eliminacja doświadczeń na zwierzętach będzie możliwa dopiero po upowszechnieniu i legislacyjnym zatwierdzeniu alternatywnych rozwiązań. Wycofywanie się z badań zwierzęcych jest podejmowane przez niektóre laboratoria pod wpływem nacisku społecznego, lecz dla wielu substancji alternatywne metody nie są jeszcze wystarczająco sprawdzone [2][3].
Trendy legislacyjne i organizacyjne wskazują, że mimo znaczącego postępu, proces zamiany testów na alternatywne potrwa jeszcze wiele lat, zwłaszcza w badaniach bardziej złożonych i wielopoziomowych [3].
Obecne trendy zmian i perspektywy przyszłości
Wzrost liczby doświadczeń na zwierzętach odnotowuje się w ostatnich latach mimo rosnącej presji społecznej oraz inwestycji w alternatywne podejścia. Szczególnie wyraźna jest zwiększająca się liczba testów wykonywanych na myszach, podczas gdy liczba szczurów i innych gryzoni maleje [6]. Działania Komisji Europejskiej, takie jak warsztaty z udziałem kilkuset ekspertów, wskazują na rosnące zainteresowanie sektorowe całkowitym wycofaniem testów na zwierzętach [4]. Celem jest utrzymanie wysokich standardów bezpieczeństwa produktów przy minimalizacji lub całkowitym wyeliminowaniu cierpienia zwierząt [3].
Publikacja dokumentu podsumowującego osiągnięcia i mapę drogową dla Unii Europejskiej oraz przemysłu chemicznego i kosmetycznego spodziewana jest pod koniec 2025 roku lub na początku 2026 roku [4]. Do tego czasu większość testów prowadzona będzie w oparciu o konsensus naukowy i wynikające z przepisów prawa obowiązkowe standardy oceny bezpieczeństwa [3][4]. Sukces strategii unijnych w zakresie wycofywania testów będzie zależał od skutecznej walidacji alternatywnych metod oraz wcześniejszego uzgodnienia nowych przepisów z przemysłem, naukowcami i organizacjami społecznymi [3][4][6].
Podsumowanie
Testowanie na zwierzętach wciąż pozostaje praktyką powszechną, wynikającą przede wszystkim z wymogów prawnych oraz braku równie skutecznych alternatyw dla wszystkich rodzajów badań. Pomimo rosnącej liczby testów, intensywne działania Unii Europejskiej i nacisk społeczny mogą w kolejnych latach znacznie ograniczyć skalę tego zjawiska. Ostateczna eliminacja testów na zwierzętach zależy jednak od skutecznego wdrożenia i upowszechnienia nowych podejść badawczych oraz pełnej rewizji legislacji na poziomie europejskim [1][2][3][4][6].
Źródła:
- https://www.money.pl/gospodarka/doswiadczenia-na-zwierzetach-w-polsce-ich-wyeliminowanie-byloby-ze-szkoda-dla-ludzi-6436113031927425a.html
- https://viva.org.pl/testy-na-zwierzetach-w-2022-roku/
- https://www.wiadomoscikosmetyczne.pl/biznes-kosmetyki/prawo-kosmetyczne/ue-przyspiesza-zakaz-testow-na-zwierzetach-w-chemii-i-kosmetykach-final-prac-w-2026-r-2526206
- https://przemyslkosmetyczny.pl/artykul/przyszlosc-bez-testow-na-zwierzetach/
- https://www.labnews.pl/kosmetologia/nowe-dane-wskazuja-na-wzrostowa-tendencje-w-liczbie-doswiadczen-na-zwierzetach,6635?month=2&year=2026
FitFlexFocus.pl to przestrzeń, gdzie precyzja w dążeniu do zdrowia spotyka się z praktyczną wiedzą i autentyczną pasją. Jako wiodący portal o tematyce fitness, wellness i zdrowego stylu życia, dostarczamy sprawdzone rozwiązania i inspirujące treści, które pomagają naszym czytelnikom osiągać cele zdrowotne. Łączymy ekspercką wiedzę z przystępną formą, bo wierzymy, że droga do lepszego samopoczucia powinna być dostępna dla każdego.